مهندسی آب در ایران ریشه ای هزارساله دارد
شاه بلاگ: کرج _ محمد بن حسن کرجی، دانشمند کمترشناخته شده ایرانی، با آثار خود در عرصه جبر، ریاضیات و آب های زیرزمینی، قسمتی از میراث علمی تمدن ایرانی ـ اسلامی را رقم زد.
محمد بن حسن کرجی از چهره های کمتر شناخته شده این میراث علمی است؛ دانشمندی ایرانی که در قرن چهارم و اوایل قرن پنجم هجری در حوزه جبر، حساب و مهندسی آب آثار ارزشمندی از خود به جا گذاشت. نام او شاید در مقایسه با برخی دانشمندان مشهور ایرانی کمتر به گوش مردم رسیده باشد، اما بازخوانی آثارش نشان میدهد تاریخ علم ایران به چند نام آشنا محدود نمی شود و دانشمندان دیگری هم در ایجاد مبانی علوم ریاضی و مهندسی نقش داشته اند.
با همین نگاه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج روز ۱۹ آبان ماه ۱۴۰۵ همایش ملی محمد بن حسن کرجی را برگزار کرد. در این همایش، علاوه بر بررسی جایگاه علمی این دانشمند، دو اثر در رابطه با میراث ریاضی او هم پرده برداری شد تا محققان بالاتر از پیش با اندیشه های یکی از چهره های تاریخ علم ایران آشنا گردند.
کرجی؛ ریاضیات در خدمت شناخت آب های زیرزمینی
حسین کلانتری، رییس دانشگاه آزاد اسلامی استان البرز در این همایش، محمد بن حسن کرجی را از مفاخر علمی قرن چهارم و اوایل قرن پنجم هجری معرفی نمود و اظهار داشت: این دانشمند ایرانی در زمینه آب های پنهان، نقشه برداری و توسعه جبر و ریاضیات در تمدن ایرانی ـ اسلامی تلاشهای قابل توجهی داشته است.
وی با اشاره به اهمیت بازخوانی آثار کرجی اظهار داشت: تجربه های علمی این دانشمند در حوزه منابع آب، بخصوص قنات و آب های زیرزمینی، ظرفیت قابل توجهی جهت استفاده در مطالعات و فناوری های امروز دارد.
وی با اعلان اینکه کرجی بالاتر از چهار کتاب داشته است، اضافه کرد: بخشی از آثار او به جبر و ریاضیات و قسمتی دیگر به موضوع آب های پنهان اختصاص دارد و شناخت این آثار می تواند زمینه استفاده از تجربه دانشمندان گذشته در حوزه علم و تکنولوژی امروز را فراهم آورد.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان البرز همینطور از رونمایی دو کتاب در این همایش اطلاع داد و اظهار داشت: «الکافی فی الحساب» و اثری در حوزه جبر و مقابله، با ترجمه استادان دانشگاه آزاد اسلامی در این مراسم رونمایی شدند.
دانشمندی که ریاضیات را از هندسه به جبر پیوند زد
در بخش دیگری از همایش، عزت مسلمین سعدآبادی با اشاره به ضرورت معرفی دانشمندان کمتر شناخته شده ایرانی، اظهار داشت: در تاریخ علم ایران شخصیت هایی مانند خوارزمی و ابن سینا بیشتر شناخته شده اند، اما چهره هایی همچون محمد بن حسن کرجی با وجود آثار و دستیافته های علمی، کمتر به جامعه معرفی شده اند.
وی با اشاره به جایگاه کرجی در توسعه ریاضیات اظهار داشت: یکی از خصوصیت های مهم کار علمی او، حرکت از شیوه های هندسی بسمت شیوه های جبری در حل مسایل ریاضی بود؛ نگاهی که امکان حل معادلات را بوسیله روابط و محاسبات جبری فراهم می کرد.
سعدآبادی با اشاره به فعالیتهای کرجی در زمینه توان های منفی و مباحث جبر، این دستاوردها را بخشی از بنیان هایی دانست که در ادامه مسیر توسعه ریاضیات مورد استفاده قرار گرفتند.
این استاد دانشگاه با تکیه بر ضرورت بازشناسی مفاخر علمی کشور اضافه کرد: هدف از برگزاری چنین همایش هایی آن است که دانشجویان، استادان و محققان با چهره هایی آشنا گردند که در دوره شکوفایی تمدن ایرانی ـ اسلامی نقش علمی داشته اند، اما نام و آثارشان به اندازه برخی دیگر از دانشمندان در فضای عمومی و دانشگاهی مطرح نشده است.
سه نگاه به ریاضیات در تمدن ایرانی ـ اسلامی
بخش دیگری از مباحث همایش به نسبت ریاضیات با فلسفه، عرفان و اندیشه تمدنی اختصاص داشت؛ موضوعی که سخنران دانشگاه تهران با بررسی دیدگاه های یونانیان و اندیشمندان دوره اسلامی به آن پرداخت.
این استاد دانشگاه با اشاره به سه رویکرد اصلی در رویارویی با ریاضیات در یونان باستان، از دید کاربردی و برهانی، رویکرد عرفانی فیثاغورسیان و دیدگاه فلسفی افلاطون سخن گفت و توضیح داد که ریاضیات در آن دوره تنها ابزاری برای محاسبه و اندازه گیری نبود، بلکه در شناخت جهان و نسبت انسان با حقیقت هم جایگاه داشت.
وی با اشاره به انتقال این جریان های فکری به تمدن اسلامی، اخوان الصفا، کرجی و ابن سینا را نمایندگان سه رویکرد متفاوت در رویارویی با ریاضیات معرفی نمود.
به گفته این استاد دانشگاه، در نگاه اخوان الصفا، ریاضیات با عرفان و اندیشه های فیثاغورسی پیوند داشت؛ در حالیکه ابن سینا نگاهی فلسفی و برهانی به این دانش داشت و کرجی بیشتر بر جنبه کاربردی ریاضیات تاکید می کرد.
این سخنران با اشاره به رویکرد کرجی توضیح داد: نگاه او به ریاضیات و هندسه، دانشی بود که باید در عمل به کار گرفته شود و بتواند به حفر چاه و رساندن آب به انسان کمک نماید.
وی همینطور با طرح این پرسش که چرا پیوند میان علوم ریاضی، فلسفه و دانش طبیعی در دوره های بعدی کم رنگ شد، بر ضرورت بررسی تاریخی این مساله تاکید کرد و آنرا از نظر شناخت فراز و فرود تمدن علمی ایران و جهان اسلام قابل توجه دانست.
میراث علمی که باید از کتابخانه ها به عرصه عمل برسد
آنچه از مباحث عنوان شده در این همایش برمی آید، اهمیت توجه هم زمان به دو جنبه از میراث محمد بن حسن کرجی است؛ نخست جایگاه وی در تاریخ ریاضیات و توسعه دانش جبر و دوم فعالیتهای علمی وی در حوزه آب های زیرزمینی و مهندسی آب.
در شرایطی که مدیریت منابع آب، محافظت از ذخایر زیرزمینی و بهره برداری اصولی از ظرفیتهای آبی به یکی از مسایل مهم کشور تبدیل گشته است، بازخوانی آثار دانشمندانی که قرن ها پیش در این مورد مطالعه و پژوهش داشته اند، می تواند زمینه ای برای شناخت بهتر تاریخ دانش مهندسی در ایران باشد.
البته استفاده از این میراث فقط با برگزاری همایش و رونمایی از کتاب محقق نمی شود؛ بلکه نیازمند پژوهش های تخصصی، بررسی تطبیقی آثار تاریخی و ارتباط میان رشته های ریاضی، مهندسی آب و مطالعات تاریخی است تا مشخص شود کدام بخش از دانش گذشتگان قابلیت بهره برداری در مطالعات و فناوری های امروز را دارد.
بازشناسی محمد بن حسن کرجی از همین منظر اهمیت پیدا می کند؛ دانشمندی که نامش در بین مفاخر کمتر شناخته شده ایران قرار گرفته، اما آثار او یادآور پیوند دیرینه ریاضیات با نیازهای حقیقی زندگی انسان است؛ پیوندی که از محاسبات علمی و شناخت زمین شروع می شود و در نهایت می تواند به تأمین یکی از اساسی ترین نیازهای جوامع انسانی، یعنی آب، منتهی شود.
زادگاه کرجی؛ اختلاف تاریخی میان چند شهر ایرانی
رضا جمالپور نجم آبادی، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج، در حاشیه مراسم در گفتگو با گزارشگر خبرگزاری مهر، با اشاره به پژوهش های تاریخی درباره ی شخصیت محمد بن حسن کرجی اظهار داشت: ایرانی بودن این دانشمند بر مبنای مستندات تاریخی مورد تاکید قرار گرفته و انتساب او به محله کرخ بغداد هم در بررسیهای تاریخی رد شده است، اما درباره ی این که زادگاه دقیق او کدام منطقه ایران بوده، دیدگاه های متفاوتی وجود دارد.
وی با اشاره به مطرح بودن چند منطقه همچون کرج همدان، کرج فعلی در استان البرز و کرج ابودلف در استان مرکزی اضافه کرد: درباره ی انتساب کرجی به این مناطق، استدلال ها و مستندات تاریخی مختلفی عنوان شده و هر یک از این مناطق به شکلی با این شخصیت علمی مرتبط دانسته می شوند.
جمالپور نجم آبادی با تکیه بر این که اهمیت اصلی کرجی به هویت علمی و تمدنی او بازمی گردد، اظهار داشت: فارغ از این که زادگاه دقیق او کدام منطقه بوده است، محمد بن حسن کرجی دانشمندی مسلمان و ایرانی است و باید این میراث علمی را در سطح ملی مورد توجه قرار داد.
حسین کلانتری، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان البرز در این همایش، محمد بن حسن کرجی را از مفاخر علمی قرن چهارم و اوایل قرن پنجم هجری معرفی نمود و گفت: این دانشمند ایرانی در حوزه آب های پنهان، نقشه برداری و توسعه جبر و ریاضیات در تمدن ایرانی ـ اسلامی تلاشهای قابل توجهی داشته است. وی با اشاره به اهمیت بازخوانی آثار کرجی گفت: تجربه های علمی این دانشمند در عرصه منابع آب، به خصوص قنات و آب های زیرزمینی، ظرفیت قابل توجهی برای استفاده در مطالعات و فناوری های امروز دارد. وی با اشاره به اینکه کرجی بالاتر از چهار کتاب داشته است، افزود: قسمتی از آثار او به جبر و ریاضیات و قسمتی دیگر به مبحث آب های پنهان اختصاص دارد و شناخت این آثار می تواند زمینه استفاده از تجربه دانشمندان گذشته در عرصه علم و فناوری امروز را فراهم آورد. رییس دانشگاه آزاد اسلامی استان البرز همچنین از رونمایی دو کتاب در این همایش اطلاع داد و گفت: الکافی فی الحساب و اثری در عرصه جبر و مقابله، با ترجمه استادان دانشگاه آزاد اسلامی در این مراسم رونمایی شدند. در بخش دیگری از همایش، عزت مسلمین سعدآبادی با اشاره به ضرورت معرفی دانشمندان کمتر شناخته شده ایرانی، گفت: در تاریخ علم ایران شخصیت هایی مانند خوارزمی و ابن سینا بیشتر شناخته شده اند، اما چهره هایی همچون محمد بن حسن کرجی با وجود آثار و موفقیت های علمی، کمتر به جامعه معرفی شده اند. وی با اشاره به جایگاه کرجی در توسعه ریاضیات گفت: یکی از مشخصه های مهم کار علمی او، حرکت از شیوه های هندسی بسمت شیوه های جبری در حل مسائل ریاضی بود؛ نگاهی که امکان حل معادلات را بوسیله روابط و محاسبات جبری فراهم می کرد. سعدآبادی با اشاره به فعالیت های کرجی در حوزه توان های منفی و مباحث جبر، این دستاوردها را قسمتی از بنیان هایی دانست که در ادامه مسیر توسعه ریاضیات مورد استفاده قرار گرفتند. این استاد دانشگاه با تأکید بر ضرورت بازشناسی مفاخر علمی کشور افزود: هدف از برگزاری چنین همایش هایی آنست که دانشجویان، استادان و محققان با چهره هایی آشنا گردند که در دوره شکوفایی تمدن ایرانی ـ اسلامی نقش علمی داشته اند، اما نام و آثارشان به اندازه برخی دیگر از دانشمندان در فضای عمومی و دانشگاهی مطرح نشده است. بخش دیگری از مباحث همایش به نسبت ریاضیات با فلسفه، عرفان و اندیشه تمدنی اختصاص داشت؛ موضوعی که سخنران دانشگاه تهران با بررسی دیدگاه های یونانیان و اندیشمندان دوره اسلامی به آن پرداخت. این استاد دانشگاه با اشاره به سه رویکرد اصلی در رویارویی با ریاضیات در یونان باستان، از دید کاربردی و برهانی، رویکرد عرفانی فیثاغورسیان و دیدگاه فلسفی افلاطون سخن گفت و توضیح داد که ریاضیات در آن دوره تنها ابزاری برای محاسبه و اندازه گیری نبود، بلکه در شناخت جهان و نسبت انسان با حقیقت هم جایگاه داشت. وی با اشاره به انتقال این جریان های فکری به تمدن اسلامی، اخوان الصفا، کرجی و ابن سینا را نمایندگان سه رویکرد متفاوت در رویارویی با ریاضیات معرفی نمود. به قول این استاد دانشگاه، در نگاه اخوان الصفا، ریاضیات با عرفان و اندیشه های فیثاغورسی پیوند داشت؛ در حالی که ابن سینا نگاهی فلسفی و برهانی به این دانش داشت و کرجی بیشتر بر جنبه کاربردی ریاضیات تأکید می کرد. این سخنران با اشاره به رویکرد کرجی توضیح داد: نگاه او به ریاضیات و هندسه، دانشی بود که باید در عمل به کار گرفته شود و بتواند به حفر چاه و رساندن آب به انسان کمک کند. وی همچنین با طرح این پرسش که چرا پیوند میان علوم ریاضی، فلسفه و دانش طبیعی در دوره های بعدی کم رنگ شد، بر ضرورت بررسی تاریخی این مسئله تصریح کرد و آن را از نظر شناخت فراز و فرود تمدن علمی ایران و جهان اسلام قابل توجه دانست.
منبع: shahblog.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب